Cấp cứu thiếu máu cấp các chi


Đây là một cấp cứu rất khẩn cấp về mạch, chẩn đoán phải rất nhanh, xử trí phải trước 6 giờ đầu, vì tuần hoàn động mạch chi bị ngừng đột ngột do nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp, cơ học hoặc chức năng, phía trên hoặc phía dưới, đều rất nguy hiểm


I.             NGUY CƠ THIẾU MÁU CẤP CÁC CHI


•              Nếu không can thiệp trước 6 giờ
-              Buộc lòng phải cắt chi, và
-              Đưa đến suy thận, vô niệu, toan máu và tăng kali máu.


II.            LÂM SÀNG THIẾU MÁU CẤP CÁC CHI


A.            Dựa vào tứ chứng Griffith
•              Đó là 4 chữ P:
-              Đau (Pain)
-              Xanh tím (Palor)
-              Vô mạch (Pulseless)
-              Liệt chi (Paralysis)
•              Yếu tố cơ bản: Thời gian bắt đầu bị phải được ghi chú cẩn thận.
Đau ở đây là tự phát, đau dữ dội, thuốc an thần nào cũng không khỏi, đau tăng lên khi nắn vào chi.
Chi xanh tím do tĩnh mạch bị xẹp, da bị lạnh.
Sờ không thấy mạch đập (không nên làm động tác gây đau cho bệnh nhân).
Liệt cơ thể hoàn toàn hoặc một phần. Thường gặp nhất là vùng chi phối cùa thần kinh hông to và kheo ngoài. Bệnh nhân có khuynh hướng co chi và bị chân khoèo (pied équin).
B.            Thiếu máu nhẹ hoặc nặng?
Thiếu máu nhẹ là khi ngón chân còn cử động được, cảm giác còn phần nào. Thiếu máu nặng là liệt hoàn toàn cả vận động và cảm giác.


Mức độ thiếu máu tỷ lệ với thời gian mắc.
Mỗi giờ trôi đi là chức năng chi lại giảm đi một phần

C. Đặc biệt viêm tĩnh mạch tím táí (Phlegmalia caerula alba dolens):
Là tình trạng ngừng tuần hoàn trở về làm tuần hoàn động mạch cũng ngừng theo. Có 3 triệu chứng:
-              Lấp tắc tĩnh mạch
-              Thiếu máu động mạch cấp
-              Đôi khi có biến chứng do di động cục máu: Nghẽn mạch phổi .
D.            Chụp động mạch
Sẽ thấy:
-              Động mạch tắc
-              Nơi tắc
-              Tuần hoàn bàng hệ
-              Hình ảnh tắc (từ từ hoặc đột ngột)
-              Tuần hoàn phía trên hoặc phía dưới chỗ tắc
Nhưng không biết được nguồn gốc sinh ra cục máu tắc hoặc vật nghẽn.
E.            Nguyên nhân
Nhìn chung dễ biết. Do:
1.            Vật nghẽn động mạch (embol): Xuất phát từ tim trái hoặc đại tuần hoàn, liên quan đến các bệnh:
•              Bệnh tim gây nghẽn: Hẹp hai lá, nhồi máu cơ tim, bệnh Osler, loạn nhịp ở tim người già.
•              Phồng động mạch có lấp mạch một phần và cục máu di động.
Có đặc tính:
-              Khởi phát đột ngột
-              Tứ chứng Griffith đầy đủ
-              Tiến triển nhanh đến hoại thư.
Chụp động mạch thấy: Tắc hình đài, đôi khi thấy cục máu nghẽn ở động mạch bàng hệ, tuần hoàn phía dưới xẹp.
2.            Lấp mạch cấp ở người có bệnh động mạch:
-              Có mảng vữa xơ: Thường gặp nhất.
-              Bệnh toàn thân: Vaquez, trụy mạch, máu cô
-              Do điều trị: Ngừng thuốc chống đông, thăm dò chẩn đoán, thông động mạch.
•              Đặc điểm:
-              Khởi phát từ từ hoặc không
-              Lâm sàng ít lưu ý hơn nghẽn mạch
-              Tiến triển tới hoại thư khô.
Chụp mạch thấy: Nơi tắc có hình ảnh củ cà rốt, ứ máu phía trên, tiến triển tuần hoàn bàng bệ.
3.            Chấn thương động mạch:
-              Do rách dưới lớp áo vỏ
-              Vết thương khô
-              Ổ tụ máu đè ép
4.            Do co thắt động mạch (tartrate ergotamin, dẫn xuất của chất cựa lúa mạch T.A.O).


III.           XỬ TRÍ THIẾU MÁU CẤP CÁC CHI


A.            Điều trị nội khoa
Phải thận trọng vì:
-              Thể trạng chung của bệnh nhân xấu
-              Nếu thiếu máu đầu chi ở xa thì chưa vội phẫu thuật.
Nên xử trí:          .
-              Cho héparin liều đủ (thời gian Howell gấp 2-3 lần thời gian đối chứng)
-              Dùng thuốc làm tiêu fibrin nếu chưa đến (trước) 6 giờ.
-              Thuốc giãn mạch
-              Dextran phân tử thấp (Rhéomacrodex)
B.            Điều trị ngoại khoa
Dành cho những ca nội khoa thất bại
l.             Thông động mạch: Nên gây tê cục bộ. Phá tắc nghẽn bằng xông Fogarty cho dễ làm. Phải đi nhiều đường vì các động mạch có thể bị mảng vữa xơ làm hẹp, dễ chạm thành mạch.
Trước khi khâu mạch lại, nên tiêm huyết thanh pha sẵn Héparin hoặc thuốc tan fibrin vào giường mạch.
2.            Cắt cụt chi: Chỉ áp dụng cho những ca tiên lượng xấu và đã quá 6 giờ.
C. Thứ tự cần thực hiện
-              Tiêm tĩnh mạch 7500 - 10.000 UI Héparìn (không dùng Calciparin dưới da)
-              Cho vào viện ngay lập tức.
-              Chuvển bệnh nhân ở tư thế nằm vào khoa phẫu thuật mạch máu.
-              Làm thủ thuật thông động mạch ngay với xông Fogarty sau khi đã bơm thuốc cản quang vào mạch để xác định vị trí tắc.
•              Trước 6 giờ: Nói chung kết quả tốt.
•              Sau 6 giờ: Triệu chứng toàn thân và sinh học nặng. Dù có thực hiện các thủ thuật ngoại khoa tốt, bệnh nhân vẫn có thể nguy kịch, vì các chất độc bị ứ do hoại tử cơ gây ra, gọi là hội chứng lập lại tuần hoàn muộn, đưa tới suy thận, toan máu và tăng Kali máu không hồi phục. Lúc này phải can thiệp bằng lọc máu thận và hồi sức là chủ yếu.
Nếu lấy được cục nghẽn hoặc cục lấp mạch, điều trị tiếp theo vẫn là chống đông và chống kết vón tiểu cầu.
Nếu là viêm tĩnh mạch xanh, có thể điều trị bằng chống đông tốt, tránh được phẫu thuật.
Nếu là co thắt động mạch: Truyền Nitroprussiat Na (Nipride). có kết quả.
Thiếu máu cấp các chi là một cấp cứu, không cho phép chẩn đoán chậm, cũng không được mất thì giờ, không được sai điều trị, làm không tốt sẽ có nguy cơ mất chi và nguy hại tính mạng.


TÓM TẮT PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ THIẾU MÁU CẤP CÁC CHI


1.             Không để mất thời gian: Trước 6 giờ
2.             Mọi sự chậm trễ, chức năng chi phải trả giá
3.             Tiêm 7.500 -10.000 UI Héparin tĩnh mạch..
4.             Chuyển bệnh nhân vào khoa mạch máu với xông Fogarty sau khi đã chụp động mạch.

 

Cấp cứu chẩn đoán tình trạng hôn mê
Cấp cứu cơn co giật
Cấp cứu do suy tế bào gan
Cấp cứu hen ác tính
Cấp cứu hoại thư sinh hơi
Cấp cứu hôn mê do hạ đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường
cấp cứu hôn mê do tăng axit lactic ở bệnh nhân đái tháo đường
Cấp cứu hôn mê do tăng thẩm thấu ở bệnh nhân đái tháo đường
Cấp cứu khái huyết
Cấp cứu loạn nhịp chậm
Cấp cứu loạn nhịp nhanh
Cấp cứu nghẽn mạch phổi
Cấp cứu nhồi máu cơ tim
Cấp cứu nôn ra máu
Cấp cứu phù não
Cấp cứu do phù phổi cấp
Cấp cứu rối loạn kali máu
Cấp cứu suy hô hấp cấp
Cấp cứu suy thượng thận cấp
Cấp cứu tai biến mạch máu não
Cấp cứu tăng huyết áp
Cấp cứu thiếu máu các chi
Cấp cứu thoáng nhận biết hoặc ngất
Cấp cứu tiêu chảy cấp
Cấp cứu trạng thái vật vã
Cấp cứu trụy tim mạch và choáng
Cấp cứu bệnh nhân uốn ván
Cấp cứu hôn mê do toan máu ở người đái tháo đường
Cấp cứu người nghiện ma tuý
Chó cắn
Choáng phản vệ
Xử trí côn trùng đốt
Xử trí, điều trị bệnh nhân bị cóng lạnh
Cấp cứu xử trí bệnh nhân bị điện giật
Hạ thể nhiệt
Xử trí - Điều trị - Ngộ độc cấp
Ngộ độc rượu cấp
Nhiễm độc oxit cacbon (CO)
Rắn cắn
Say nóng
Thắt cổ
Xử trí trước một ban xuất huyết bột phát do não mô cầu

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com