HẠ THÂN NHIỆT


GS. PTS. Nguyễn Công Khanh

Hạ thân nhiệt là  khi nhiệt độ cơ thể  < 35°c. Hạ thân nhiệt làm suy yếu tất cả các hệ thống cơ thể, đặc biệt là hệ tim mạch, phải cấp cứu.


NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH HẠ THÂN NHIỆT


• Trẻ sơ sinh: đẻ non, đẻ thấp cân, nhiễm khuẩn.
• Bị nhiễm lạnh, đuối nước.
• Trung tâm điều hòa nhiệt bị ức chế: do ngộ độc thuốc như Barbituric, Aminazin, Phenothiazin; do bệnh thần kinh trung ương, thiểu năng tuyến giáp.
• Tình trạng bệnh nặng: suy dinh dưỡng nặng, nhiễm khuẩn nặng, sốc, suy tuần hoàn, gây mê toàn thể kéo dài.


CHẨN ĐOÁN HẠ THÂN NHIỆT


Đánh giá lâm sàng
Đo nhiệt độ hậu môn
35-34°C: hạ thân nhiệt nhẹ
34-32°C: hạ thân nhiệt trung bình.
32-25°C: hạ thân nhiệt nặng.
Dưới 25°C: hạ thân nhiệt nguy kịch.
Cần biết thời gian, nguyên nhân hạ nhiệt độ, thuốc đã dùng. Đánh giá tình trạng co mạch ngoại biên, tổn thương giá lạnh
Độ 1: sung huyết, phù, đau buốt.
Độ 2: có mụn nước, đau buốt.
Độ 3: hoại tử tổ chức da, có mụn nước màu đen.
Độ 4: hoại tử tổ chức dưới da, đau.
Chú ý: trẻ sơ sinh thường bị phù cứng bì ở chi, mặt hoặc toàn thân. Đánh giá tình trạng tim mạch (rối loạn nhịp, hạ huyết áp)
Dưới 34°C: nhịp tim chậm.
Duỏi 28°C: nguy cơ rung thất.
Dưới 25°C: PR, QRS và ST dài, ST lệch trên đường đẳng điện. Dưới 22°C: nhịp nút, nghẽn-thất hoàn toàn, ngừng tim.
Đánh giá tình trạng thần kinh
Trên 35°C: còn ý thức, rét run.
35°-30°C: tâm thần u ám, giãn đồng tử, run ít, loạn nhịp tim.
Dưới 30°C: mất ý thức, giảm phạn xạ gân sâu, rối loạn hô hấp, rung thất.
Dưới 26°C và thấp hơn: bệnh nhân có dấu hiệu chết, hô hấp và mạch không bắt được, có thể còn suy tâm thu.
Xét nghiệm cần thiết
Khí máu, PO2 và PCO2 giảm, nhiễm toan chuyển hóa.
Điện giải đồ: Kali máu giảm, BUN, urê, creatinin, đường máu, chức năng gan; tim rối loạn đông máu để giúp hướng xử lí.
X quang lồng ngực nếu cần.


ĐIỀU TRỊ HẠ THÂN NHIỆT


Sưởi ấm ngay
Sưởi ấm ngoài
Đặt trẻ vào phòng ấm, với sơ sinh thì đặt vào lồng ấp, đắp chăn ấm hoặc đặt vào giường đệm nước ấm, nhiệt độ nước ấm 37-40°C, hoặc đặt các chai nước ấm ở vùng đùi, thân, nách; nên đặt một lớp vải ngăn cách nguồn nhiệt và da trẻ để tránh làm bỏng trẻ.
Cần tiến hành tăng nhiệt từ từ, vì khi sưởi ấm ngoài, mạch ngoại biên giãn, tăng nhu cầu oxy, trong khi tim còn đập yếu, chậm, dễ bị trụy mạch nặng.
Sưởi ấm trong
Yêu cầu khi nhiệt độ dưới 32°c, có nhiều phương pháp:
Hâm nóng tất cả các dung dịch truyền 37°-40°C.
Rửa dạ dày với dung dịch muối ăn 38°C.
Tưới ruột kết (colonic irrigation) bằng dung dịch muối ấm 38°C.
Làm ấm đường thở: thở khí đã sưởi ấm 42°-46°C.
Thẩm phân màng bụng bằng dung dịch 45°C. Muốn vậy cần đặt các chai dung dịch thẩm phân ở nước 54°C.
Hồi sức tuần hoàn-hô hấp kết hợp với sưởi ấm
• Làm thông đường thở, đặt nội khí quản, hô hấp hỗ trợ ngay (xem phần Suy thở cấp).
• Ép tim ngoài lồng ngực khi nhịp tim quá chậm, trụy tuần hoàn nặng. Khi tim đã đập nhưng có rối loạn nhịp, điều trị rối loạn nhịp (xem phần Rối loạn nhịp tim). Song lưu ý là thuốc và máy tạo nhịp cũng ít hiệu qủa khi nhiệt độ dưới 30°C.
• Hồi phục nước, điện giải, tùy theo rối loạn điện giải, tình trạng tim mạch, phải truyền từ từ, thận trọng.
• Điều chỉnh nhiễm toan chuyển hóa. Áp dụng công thức:
mEq Bicarbonat natri (l,4%)=BE x 1/3 trọng lượng cơ thể  (kg)
Cần thận trọng, nếu cho quá nhiều Bicarbonat, tình trạng nhiễm kiềm dễ làm rung thất lại. Vì thế, nếu có điều kiện cần theo dõi bằng xét nghiệm khí máu, pH.
Điều trị tích cực nguyên nhân, loại trừ ngộ độc

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com