XỬ LÍ, BÀI THUỐC CHỮA RẮN ĐỘC CẮN


GS. PTS. Nguyễn Công Khanh

Khi bị rắn độc cắn, nọc độc của rắn đã truyền vào cơ thể  rất nhanh qua vết cắn, phải cấp cứu kịp thời. Tùy theo loài rắn độc, nọc độc gây nhiễm độc cơ thể  khác nhau.


NHỮNG LOẠI RẮN ĐỘC THƯỜNG GẶP Ổ VIỆT NAM VÀ NỌC RẮN


Rắn độc ở cạn
Gồm 2 họ chính.:
Họ rắn hổ (Elapidea) như rắn hổ mang, rắn cạp nong, rắn cạp nia, rắn xe điếu, vv.
Họ rắn lục (Viperidae) như rắn lục xanh, rắn lục đầu đen, rắn lục núi, rắn lục sừng, vv.
Rắn độc ở biển (Hydrophilidae)
Các loại: đẹn cơm, ,đẹn  khoanh, đẹn cạp nong kim, đẹn sọc dưa, đẹn mơ, w.
Nọc độc
Nọc độc chứa trong hai tuyến độc có ống thông với các răng độc, truyền vào cơ thể  qua vết cắn. Nọc độc gồm nhiều loại acid amin, enzym, vi khuẩn và động vật đơn bào, gây nhiễm khuẩn vết cắn và làm tổn thương nhiều bộ phận cơ thể.
Nọc rắn hổ mang có độc nhiều với hệ thần kinh trung ương, trung tâm hô hấp.
Nọc rắn lục gây tan máu, đông máu trong mạch và phá hủy mô ở vết cắn và xung quanh.
Trường hợp bị rắn lục cắn, bệnh nhi có triệu chứng xuất huyết dạ dày, ruột, đường tiết niệu, chảy máu răng lợi, do rối loạn về cầm máu, đông máu trong mạch, thời gian máu chảy và máu đông kéo dài.
Bệnh nhi có thể bị tan máu cấp, đái ra huyết cầu tố, do đó thiếu máu nặng.
Nếu không được cấp cứu kịp thời, chỗ vết cắn hoại tử lan rộng, bệnh nhi chết trong tình trạng trụy tim mạch và liệt hô hấp trong vòng 1-2 ngày (Xem hình 16.4).



Hình 16.4. Vết rắn cắn trên da
A. Rắn lành  không có nọc độc; B. Rắn hổ (cạp nong); C. Rắn lục

XỬ LÍ
Khi mới bị rắn cắn
Rửa sạch vết rắn cắn bằng nước sạch hoặc nước muối, nước sát trùng.
Bất động chi bị rắn cắn.
Rạch và hút, hoặc nặn bớt máu tại vết rắn cắn để loại bớt nọc độc.
Buộc  garô ít hiệu qủa, sau 1 giờ.
Không nên chườm đá tại vết rắn cắn.
Chuyển sớm đến cơ sở y tế, bệnh viện gần nhất.
Tại cơ sở y tế
• Rạch rộng vết thuơng hình chữ thập ngay chỗ rắn cắn, sâu 0,5cm, rộng 0,5-1 cm, nặn hoặc hút 5-10ml máu để rút bót nọc độc ở vết cắn. Phải thận trọng, không làm tổn thương thần kinh, mạch máu.
• Rửa sạch vết cắn bằng dung dịch nước muối Permanganat kali 0, 1%, hay nước Javel.
• Để bệnh nhi nằm yên tĩnh, bất động chi bị rắn cắn.
• Tiêm huyết thanh chống nọc rắn đặc hiệu nếu xác định được chắc chắn loài rắn độc, nếu không tiêm loại huyết thanh đa giá:
Tiêm tại chỗ xung quanh vết cắn 5-10ml.
Tiêm dưới da hoặc truyền tĩnh mạch 5-10ml + 200ml 0,9% Clorua natri.
• Nếu không có huyết thanh chống nọc rắn, có thể tiêm gần chỗ bị cắn Hyaluronidaza 25-50 đơn vị.
• Chống sốc:
Truyền dịch hồi phục khối lượng Prednisolut 2mg/kg.
• Nếu có xuất huyết và xét nghiệm thấy có biểu hiện đông máu trong mạch cần chỉ định điều trị Heparin.
• Trường hợp có ngừng thở hoặc có liệt cơ hô hấp cần đặt ống thông nội khí quản, hô hấp nhân tạo.
• Kết hợp cho tiêm SAT 1500 đơn vị để phòng uốn ván và cho kháng chống bội nhiễm, Ampicilin 200mg/kg/ngày vì thường dễ nhiễm vi khuẩn Gram âm.
• Cho thêm các loại kháng sinh, histamin tổng hợp như Dimedrol 0, 01g, Promethazin 0,025g.
Dùng thuốc nam
Có rất nhiều bài thuốc nam chữa rắn công hiệu ở các cơ sở y tế và trong nhân dân.
Bài 1: Rượu hội (của Viện nghiên cứu đông y Hà Nội).
Thành phần:
Hà thủ ô đỏ 10g
Quế  thanh 40g
Xuyên bối mẫu 40g
Bán hạ 24g
Bạch thược 24g
Bạch chỉ 24g
Bạch đậu khấu 24g
Hồng hoàng 20g
Ngũ linh chi 16g
Bào sơn giáp 16g
Rượu 60 độ 1,51
Trẻ 1-5 tuổi, uống 2-5 ml/lần, 5ml/24 giờ.
5-15 tuổi uống 5-10ml/lần, 15ml/24 giờ.
Đồng thời dùng bông tẩm rượu hội đắp tại chỗ.
Bài 2 (của Bệnh viện đông y Vĩnh Phú).
Vôi bột 4g
Quế thanh 40g
Gừng 40g
Trầu không 40g
Gừng, trầu không giã nhỏ, vắt lấy nước, quế tán nhỏ trộn với nước gừng, trầu không và vôi bột quấy đều, gạn lấy nước uống, bã đắp vào vết thương.
Bài 3 (theo báo Y học thực hành, 8-1961)
Rễ cây đu đủ đực 100g
Lá trầu không 100g
Dấm thanh 40ml
Giã rễ đu đủ và lá trầu không, trộn với dấm thanh vắt lấy nước uống, bã đắp vào vết thương.
Bài 4 (của Viện đông y Hà Nội).
Thuốc chữa hoại tử
Nước mật lợn 11
Lá ớt 200g
Nghệ 100g
Hồng hoàng bột 20g
Rượu hội 100ml
Rượu long não 20ml

Giã nhỏ lá ớt và nghệ, cho vào nước nấu sôi 1 giờ. Lọc bỏ bã và cô thành cao đặc, cộng 20ml rượu long não, khụấy đều. Lấy rượu hội và hồng hoàng trộn vào cao thành một cao lỏng, tẩm bông băng vào vết cắn hoại tử.

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com