BỆNH SỞI Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN,BIẾN CHỨNG, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH


GS. PTS. Nguyễn Công Khanh

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH SỞI Ở TRẺ EM


Sởi là một bệnh phát ban truyền nhiễm, gây thành dịch do virus sởi gây nên, virus sởi là một virus thuộc họ Paramyxovirus, chứa một ARN với một loại kháng nguyên.
Virus sởi có khả năng lây truyền cao. Virus sởi truyền từ trẻ này sang trẻ khác qua những giọt nhỏ dịch mũi-họng.Đường xâm nhập của virus là niêm mạc đường hô hấp.


TRIỆU CHỨNG SỞI Ở TRẺ EM


Thời gian ủ bệnh khoảng 11 ngày, nói chung không có biểu hiện triệu chứng rõ rệt.
Triệu chứng lâm sàng đầu tiên xuất hiện sau ngày thứ 11 kể từ khi nhiễm virus: Hai triệu chứng nổi bật là sốt và viêm long; trẻ có thể sốt cao 39-40°C. Biểu hiện của hiện tuợng viêm long là trẻ bị chảy nước mũi, chảy nước mắt, mắt đỏ, ho nhiều, ho khàn, có thể kèm theo ỉa chảy. Một, hai ngày sau khám miệng thấy mặt trong má có dấu hiệu Koplik, là dấu hiệu đặc thù của bệnh sởi.
Trẻ tiếp tục sốt cao một hay hai ngày, khi có dấu hiệu Koplik hay sau khi bắt đầu sốt 3-4 ngày thì ban sởi xuất hiện, bắt đầu từ gáy, mặt, rồi đến các phần khác của cơ thể, cuối cùng đến chân. Đặc điểm của ban sởi là những nốt ban mầu hồng, sờ vào hơi ướt, mịn, có thể rời rạc hoặc dày đặc từng đám. Lúc này trẻ mệt, kém ăn.
Thường 3 ngày sau khi sởi mọc, ban sởi bắt đầu bay, nhạt dần, nơi nào mọc đầu tiên thì bay trước, để lại vết thâm và bong da nhỏ trắng như rắc phấn, vết thâm này kéo dài khoảng 1 tuần lễ mới hết. Lúc này trẻ lại sức dần, hết sốt (xem hình 12-4).
CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT VỚI BỆNH NGOẠI BAN KHÁC (xem bảng 12.20.)
Chẩn đoán bệnh sởi chủ yếu dựa vào lâm sàng. 
CÁC GIAI ĐOẠN NHIỄM BỆNH SỞI




Hình 12.4. Các giai đoạn nhiễm bệnh sởi


Bàng 12.2. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT VỚI CÁC BỆNH NGOẠI BAN


Bệnh

Thời gian ủ bệnh

Tiền triệu

Ngoại ban

Nội ban

Biểu hiện khác

Sởi

9-11 ngày

3 ngày viêm long, ho, chảy nước mũi và viêm màng tiếp hợp

Đỏ, nốt ban hồng tụ từng đám, mịn, từ mặt đến chân kéo dài 7-10 ngày, để lại  vết thâm, bong da

Koplik

Ho nhiều

Rubêon
(Rubella )

12-14 ngày

Thường không có

Ban sần tím rời rạc, lan rộng nhanh, kéo dài 3-5 ngày

Không rõ

Hạch to

Đào ban trẻ em (Roseoia infantum)

10-14 ngày

3 ngày sốt, trẻ vẫn khỏe

Ban sần hồng riêng rẽ, thoáng qua hết nhanh

Không có

Trẻ vẫn khỏe có thể bị co giật trong cơn sốt đầu tiên

Hồng ban nhiễm khuẩn (Erythema infectiosum)

 

Khoảng 7-14 ngày

Không

Vết đỏ ở má, ban như vết cắt ở chi, tái phát, kéo dài 7-14 ngày

Thay đổi

Ban là dấu hiệu đặc thù có thể xuất hiện ở chi khi ủ ấm (tắm, mặc quần áo)

Sốt tinh họng nhiệt (Scarlet fever)

2-5 ngày

1-2 ngày sốt, nôn , đau họng

Chấm đỏ, đau dát, tụ từng đám, kéo dài 7 ngày, bong da

Họng đỏ, viêm hạnh nhân, chấm xuất huyết ở vòm hầu, lưỡi rộp

Xanh tái quanh miệng, nhiều vết ban ở các chỗ nếp gấp da, trẻ ở tình trạng nhiễm độc

Nhiễm virus

Thay đổi đường ruột (thường ngắn)

Thay đổi

Có thể giống trên. Với ECHO chấm xuất huyết, Coxackie mụn nước

Thay đổi

Nhiều nguời trong gia đình mắc, viêm dạ dày ruột, dịch nhỏ địa phương

 

BIẾN CHỨNG SỞI Ở TRẺ EM


• Thông thường sau khi sởi đã lặn trẻ phải hết sốt. Nếu thấy sốt lại phải nghĩ tới có biến chứng. Biến chứng của sởi thường nặng, dễ tử vong. Biến chứng phổ biến nhất của sởi là biến chứng ở đường hô hấp, đường dạ dày-ruột, miệng, mắt và một số biến chứng khác.
• Những biến chứng hô hấp là viêm mũi-họng, viêm tai giữa, viêm thanh-khí-phế quản, viêm phế quản nhỏ. Đáng lưu ý là ở trẻ có ổ sơ nhiễm lao, sau khi bị sởi, lao tiến triển thành các thể lao nặng.
• Biến chứng ở đường tiêu hóa là viêm miệng, đáng ngại hơn là viêm miệng hoại tử, thuờng xảy ra ở trẻ bị kiêng nước không lau rửa miệng. Biến chứng tiêu hóa hay gặp là ỉa chảy gây mất nước.
• Biến chứng ở mắt thường thấy là viêm màng tiếp hợp, khô loét giác mạc do thiếu vitamin A.
• Biến chứng khác: viêm não, viêm cơ tim, xuất huyết giảm tiểu cầu. Điều đáng quan tâm nữa là sau sởi, trẻ dễ bị suy dinh dưỡng nặng.


ĐIỀU TRỊ SỞI Ở TRẺ EM


Bệnh sởi là một bệnh do virus gây ra, vì vậy nếu chưa có biến chứng thì không được dùng kháng sinh.
- Trước hết cần chăm sóc, lau rửa miệng, rửa sạch dử ở mắt, chống tập quán kiêng nước khi bị sởi để tránh các biến chứng viêm miệng, viêm màng tiếp hợp. Có thể dùng dung dịch Cloramphenicol 1% vào mắt khi có bội nhiễm.
- Để tránh hiện tượng khô giác mạc do thiếu vitamin A, có thể cho trẻ dùng nang Vitamin A 100.000 đơn vị trong 2 ngày đầu, cho lại một lần nữa sau khi sởi bay.
- Cho trẻ tiếp tục bú mẹ, ăn đầy đủ thức ăn nhiều đạm như trứng, đậu, thịt. Cho trẻ uống đủ nước vì trẻ bị mất nước do sốt cao, ỉa chảy.
- Khi trẻ ỉa chảy nhiều phải cho trẻ uống nhiều nước cháo muối, ORESOL và tiếp tục cho bú, cho ăn như thường (xem phần ỉa chảy).
- Khi sốt cao: Paracetamol 0,03-0,05g cho trẻ 6-12 tháng, 0,1-0,15g cho trẻ 13 tháng đến 5 tuổi và 0,15-0,25 cho trẻ 6-15 tuổi.
- Chỉ khi trẻ bị viêm tai giữa, viêm phổi, viêm thanh-khí-phế quản mới  dùng kháng sinh như Penicillin, Ampicilin hoặc Erythromycin cephalosporin. Nếu trẻ khó thở nhiều, cần phải chuyển lên tuyến trên.


PHÒNG BỆNH SỞI Ở TRẺ EM


Bệnh sởi có khả năng lan truyền nhanh và rộng,ngay từ giai đoạn mới có sốt và viêm long, trước khi có ban sởi.Do đó cần cách li trẻ bị sởi sớm.
Chỉ cần tiêm phòng một mũi vacxin phòng sởi dưới da lúc trẻ 9 tháng là có khả năng tránh được bệnh sởi.

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com