BỆNH QUAI BỊ Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN,DI CHỨNG, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH


GS. PTS. Nguyễn Công Khanh

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH QUAI BỊ Ở TRẺ EM


Bệnh quai bị là bệnh nhiễm khuẩn do virus, gây viêm tuyến nước bọt, tuyến sinh dục, tụy và màng não. Virus quai bị thuộc nhóm Paramyxovirus.
Bệnh lây truyền qua đường hô hấp, như bụi nước của hơi thở, từ người bệnh sang người lành, dễ gây thành dịch nhỏ.
Nguồn bệnh thường là ở người mắc thể viêm tuyến nước bọt và những người bị thể ẩn mang virus. Bệnh lây ở cuối thời kì nung bệnh và khoảng 5-6 ngày kể từ ngày mắc bệnh, mặc đù 2 tuần sau đó vẫn có thể tìm thấy virus ở trẻ bị bệnh.
Bệnh phổ biến ở trẻ 3-14 tuổi (chủ yếu 5-9 tuổi) và thanh niên 18-20 tuổi.
Miễn dịch sau khi mắc bệnh khá bền vững.


BIỂU HIỆN BỆNH QUAI BỊ Ở TRẺ EM

Biểu hiện lâm sàng
Thời gian ủ bệnh 15-21 ngày, virụs phát triển ở niêm mạc miệng, rồi có thể xâm nhập vào máu gây viêm ở các cơ quan. Tuy theo khu trú của virus mà có biểu hiện lâm sàng khác nhau.
Viêm tuyến mang tai:
Viêm tuyến mang tai là thể phổ biến và điển hình nhất.
• Trẻ bị sốt 38°C-39°C, nhức đầu, mệt mỏi, ăn ngủ kém.
• Viêm sưng tuyến mang tai sau 1 ngày có sốt, da căng, không đỏ, đau, thường viêm cả hai bên (2/3 trường hợp).
• Viêm niêm mạc miệng kèm theo phù nề quanh lỗ ống stênon.
•  Có khi viêm cả tuyến nước bọt dưới hàm, dưới lưỡi, nên mặt bạnh ra, nước bọt ít và quánh.
• Bệnh lui sau khi hết sốt 4-5 ngày, sưng đau giảm dần và khỏi.
Viêm tinh hoàn
Viêm tinh hoàn hay gặp ở tuổi thanh niên (20-30% trường hợp), thường xảy ra vào ngày thứ 5-8 sau khi viêm tuyến mang tai đã bớt.
• Sốt trở lại, sốt rét run.
• Tinh hoàn sưng, đau, bìu căng, đỏ 3-4 ngày, sau đó bệnh giảm dần, sau 2-6 tháng, tinh hoàn bị viêm nhỏ hơn bình thường.
Viêm buồng trứng
Viêm buồng trứng chỉ gặp ở phụ nữ dậy thì, ít để lại di chứng.
• Sốt.
•  Đau bụng dưới, có thể xuất huyết tử cung nhẹ, ngắn ngày.
Viêm tụy cấp
Thường chỉ gặp ở người lớn, rất hiếm ở trẻ em, phần lớn chỉ biểu hiện biến đổi sinh hóa, có thể sốt, đau bụng cấp, ỉa lỏng, chán ăn.
Viêm não - màng não
• Sốt, kèm theo rét run.
• Có dấu hiệu màng não: nhức đầu, nôn, li bì, dấu hiệu Kernic dương tính.
• Có thể bị co giật, hôn mê.
Xét nghiệm
• Bạch cầu giảm 4.000-5.000/mm3, tăng tỉ lệ lympho (40-60%).
• Amilaza máu tăng gấp nhiều lần bình thường (30 đơn vị Wohlgemuth).
• Thay đổi nước não tủy trong thể viêm màng não-não: albumin tăng ít, bạch cầu tăng nhiều, chủ yếu là lympho.


CHẤN ĐOÁN BỆNH QUAI BỊ Ở TRẺ EM


Chẩn đoán dựa vào 3 yếu tố:
• Dịch tễ học: đang có dịch, có tiền sử tiếp xúc với người bệnh 15-21 ngày trước.
• Viêm tuyến mang tai cấp, không hóa mủ.
• Xét nghiệm virus:
Phân lập virus từ máu (2 ngày đầu), trong nước bọt, dịch não tủy (trong tuần đầu), nước tiểu (12 ngày đầu) của bệnh nhân.
Chẩn đoán huyết thanh: nghiệm pháp ức chế ngưng kết hồng cầu, kĩ thuật miễn dịch huỳnh quang gắn enzym ELISA, miễn dịch  phóng xạ.


ĐIỀU TRỊ BỆNH QUAI BỊ Ở TRẺ EM


Không có thuốc đặc hiệu, kháng sinh không có tác dụng.
Chống viêm tuyến nước bọt
• Cách li bệnh nhân ít nhất 9 ngày, nằm nghỉ, hạn chế đi lại trong thời gian còn sốt và sung tuyến nước bọt (4-6 ngày đầu).
• Chườm nóng vùng hàm, súc miệng nước muối hoặc acid boric 5%, uống nước chanh, ăn uống bình thường.
• Nếu đau nhiều, nhức đầu, mất ngủ: Seduxen,5mg/1 viên, uống.
• Bài thuốc y học cổ truyền của danh y Tuệ Tĩnh:
Đậu xanh 3Og tán nhỏ, trộn với dấm, đắp vào vùng viêm tuyến mang tai, mỗi ngày một lần, đến khi khỏi bệnh, khi khô lại cho thêm dấm.
Hạt gấc mài với dấm, xoa vào vùng má sưng.
Chống viêm tinh hoàn
• Mặc quần lót chặt đề treo tinh hoàn, chườm nóng.
• Nằm nghỉ trong thời gian đau, 5-7 ngày.
• Prednisolon viên 1-2mg/kg/ngày, trong 7-10 ngày.
• Vitamin E tan trong dầu, 1 thìa cà phê, 2 lần/ngày, 1-2 tháng để tạo khả năng sinh tinh trùng sau viêm.
Chống viêm tụy
• Ăn lỏng.
• Truyền Glucoza 10% kết hợp.
• Giảm đau bằng Atropin.
Chống viêm màng não-não
• Chống phù não bằng Manitol 1-3g/kg, dung dịch 20% giỏ giọt tĩnh mạch trong 4-6 giờ, có thể cho lại, đến khi hết phù não, bệnh nhân tỉnh.
• Pretnisolon hoặc Solumedrol 5-10 mg/kg, tiêm tĩnh mạch.
• Điều chỉnh rối loạn các chức năng thở, nước, điện giải.
• Nuôi duỡng: ăn lỏng.
• Chăm sóc tại giường.


DI CHỨNG BỆNH QUAI BỊ Ở TRẺ EM


Biến chứng do bệnh quai bị ít, song nặng nề. Có thể gây vô sinh đối với trẻ trai sau này do viêm tinh hoàn, gây đái tháo đường do viêm tụy kéo dài.


DỰ PHÒNG BỆNH QUAI BỊ Ở TRẺ EM


Cách li bệnh nhân tại nhà 9-10 ngày, người tiếp xúc nên đeo khẩu trang.
Nằm nghỉ trong giai đoạn viêm cấp để phòng biến chứng.
Vacxin sống giảm hoạt, 0,5ml tiêm dưới da, cho trẻ 5-10 tuổi, có sức đề kháng cao.

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com