SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM, PHÒNG BỆNH,TRIỆU CHỨNG, ĐIỀU TRỊ


GS. PTS. Nguyễn Công Khanh

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM


Sốt xuất huyết Dengue (quen gọi là sốt xuất huyết hay Dengue xuất huyết) là bệnh nhiễm cấp do virus Dengue gây ra. Virus Dengue thuộc họ Havovirus, có 4 tip kháng nguyên D1, D2, D3, D4.
Virus truyền bệnh từ người bệnh sang người lành qua muỗi Aedes aegypti là chính. Trong thiên nhiên, virus này có ở khỉ.
Bệnh tản phát, gây dịch quanh năm, cao điểm vào các tháng 6,7,8,9 nhất là ở các tỉnh phía nam Việt Nam.
Trẻ 3-9 tuổi bị bệnh nhiều nhất.


TRIỆU CHỨNG SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM

Triệu chứng lâm sàng
Khi virus xâm nhập vào cơ thế người thì sau 4-6 ngày (sớm nhất 3 ngày, chậm nhất 10 ngày) một số có biểu hiện lâm sàng.
Có 3 loại biểu hiện lâm sàng:
Biểu hiện sốt Dengue cổ điển:
• Sốt.
• Đau cơ, đau nhất là cơ lưng.
• Đau khớp.
Biểu hiện xuất huyết Dengue:
Sốt cao đột ngột, liên tục 2-7 ngày, sau đó có xuất huyết (chấm, mảng xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, có thể xuất huyết nặng đuờng tiêu hóa, não, đường tiết niệu); có biểu hiện gan to, nổi hạch ở cổ.
Biểu hiện sốc Dengue:
•  có các triệu chứng giống xuất huyết Dengue.
• Có biểu hiện sốc: hạ nhiệt độ, da tái ẩm, vật vã, huyết áp hạ, huyết áp kẹt, mạch nhỏ khó bắt, dễ tử vong nếu không phát hiện sốc sớm để xử lí kịp thời.
Xét nghiệm máu
Huyết cầu tố giảm, khi có chảy máu nặng.
Bach cầu giảm.
Tiểu cầu giảm.
Dấu hiệu đây thắt (+).
Hematocrit tăng, có biểu hiện cô đặc máu. Xét nghiệm hematocrit nên tiến hành 3-4 giờ một lần, có giá trị phát hiện sốc rất sớm.
Có thể có đông máu trong mạch lan tỏa: APTT dài, PT dài, Gbrirogen giảm, tiểu cầu giảm, có sản phẩm giáng hoá fibrin.


CHẨN ĐOÁN SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM


Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue
- Chẩn đoán lâm sàng không khó trong vụ dịch, dựa vào triệu chứng sốt, xuất huyết, giảm tiểu cầu, tăng hematocrit.
- Chẩn đoán virus có ý nghĩa phát hiện và dự đoán dịch.
Phân lập virus Dengue từ huyết thanh, huyết tương, bệnh phẩm các tạng và phân lập từ muỗi.
Chẩn đoán huyết thanh, thực hiện kĩ thuật ức chế ngưng kết hồng cầu theo phương pháp Clarke-Casals; phản ứng kết hợp bổ thể phát hiện kháng  thể Degue IgG hoặc kĩ thuật ELISA.
- Các kĩ thuật chẩn đoán virus chỉ thực hiện ở trung tâm giám sát bệnh sốt xuất huyết Dengue.
Chẩn đoán mức độ nặng, nhẹ
Độ 1: sốt cao, các triệu chứng toàn thân không đặc hiệu, không có biểu hiện xuất huyết.
Độ 2: ngoài các tiểu chứng như độ 1, có thêm biểu hiện xuất huyết  
Độ 3: có triệu chứng suy tuần hoàn (mạch nhanh nhỏ, huyết áp kẹt, tụt huyết áp, da tái, lạnh, vật vã).
Độ 4: sốc nặng, không đo đuợc huyết áp, không bắt được mạch.


ĐIỀU TRỊ SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM


Nguyên tắc chung trong điều trị xuất huyết Dengue là bù lại sớm khối lượng tuần hoàn, nước, điện giải, albumin, máu, tiểu cầu khi cần thiết, trước khi sốc hình thành.
Đối với sốt xuất huyết Dengue độ 1 và 2
Bù nước, điện giải sớm bằng đường uống, dùng gói ORESOL có 3,5g Clorua natri, 2,5g Bicarbonat natri, l,5g Clorua kali, 20g Glucoza, pha trong 1 lít nước đun sôi để nguội, uống 150 ml/kg/ngày.
Hạ nhiệt nếu sốt cao trên 39°c bằng chườm mát, uống Paracetamol: dưới 1 tuổi 60mg/lần, 1-3 tuổi 60-120 mg/Iần, 3-6 tuổi 60-120 mg/lần, 6-12 tuổi 240mg/lần
An thần: Seduxen 0,2-0,8 mg/kg/ngày nếu bệnh nhi vật vã.
Vitamin C: 0,1g X 3-4 viên/ngày, uống thêm nước hoa quả.
Theo dõi hematocrit, nếu có biểu hiện tăng, trẻ nôn nhiều, có dấu hiệu mất nước: cần truyền dung dịch điện giải như độ 3.
Cho trẻ ăn đủ chất và lượng, nhiều nước qủa.
Đối với sốt xuất huyết độ 3-4 và sốc Dengue
- Truyền dịch có điện giải, tốt nhất là Ringer Lactat, nếu không có thì dùng dung dịch Clorua natri 0,9% và Glucoza 10%, 120-150 ml/kg/24 giờ, truyền nhanh trong 4 giờ đầu hết 1/3 số lượng, còn lại truyền trong các giờ sau.
- Trường hợp đã có sốc rõ, nên bù ngay khối lượng huyết tương đã thoát mạch, cho huyết tương 10-20 ml/kg hoặc Dextran trọng lượng phân tử trên 40.000, liều 10-15 ml/kg, truyền 10-20ml/kg/giờ, sau đó tiếp tục cho các  dung dịch điện giải  cho đến khi thoát sốc, đánh giá bằng đo mạch, huyết áp, nước tiểu thải ra. Khi sốc đã hồi phục, giảm tốc độ truyền xuống 10 ml/kg/giờ và ngừng truyền khi thể tích hồng cầu (hematocrit) dưới 40%.
- Trong khi truyền dịch, nếu có điều kiện, theo dõi điện giải đồ, phân tích khí máu để điều chỉnh hợp lí điện giải và tình trạng nhiễm toan.
- Trường hợp  có chảy máu nặng, có thiếu máu, nên cho truyền máu tươi hay huyết tương giàu tiểu cầu 20ml/kg có tác dụng cầm máu và chống thiếu máu.
Điều trị sốt xuất huyết Dengue không có sốc bằng y học cổ truyền
Bài 1: lá tre 20g, cỏ nhọ nồi 20g, rễ cỏ tranh 16g, lá trắc bá 16g, gừng tươi 6g, rau má 16g; sắc với 500ml nước, được 300ml, uống 3 lần trong ngày.
Bài 2: kim ngân hoa 20g, hoa hòe 16g, cỏ nhọ nồi 20g, qủa dành dành 12g, xuyên khung 12g; sắc với 500ml nước, được 300ml, uống 3 lần trong ngày.


PHÒNG BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM


- Diệt muỗi, bọ gậy bằng cách thường xuyên thau bể hoặc thùng chứa nước; không để vũng nước đọng lâu ngày; chống bọ gậy như thả cá vào bể, vại chứa nước; phun hóa chất Malalthion quanh nhà, bụi cây, quanh tập thể, noi công cộng; phát quang bụi rậm.
- Nằm màn, dùng hương xua muỗi, mặc quần áo dài, tránh để muỗi đốt.
- Điều trị kịp thời khi bị mắc bệnh, tránh để xảy ra sốc. 

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com