Cấp cứu phù não


I.             ĐỊNH NGHĨA PHÙ NÃO


A.            Là biến chứng thường gặp, phù não là một hội chứng giải phẫu tương ứng Với:
•             "ứ mạch": Đó là phù não nguồn gốc mạch máu:
-              Hàng rào máu não bị phá vỡ hoặc tăng thấm;
-              Dịch phù là dịch thấm toàn phần của huyết tuơng;
-              Khu trú chủ yếu ở chất trắng;
-              Tăng khoảg trống trong lòng mạch và ngoài mạch;
-              Do chấn thương, viêm, tăng huyết áp, u não hoặc thiếu máu
•             ”ức chế tế bào sao" (không phải tế bào thần kinh): Đó là phù não do độc tế bào.
-              Hàng rào máu não được bào tồn;
-              Dịch phù ứ trong khoảng kẽ;
-              Do nhiễm độc (CO), thiếu O2 máu hoặc rối loạn: chuyển hoá (nước)


Trong cả 2, thể tích não đều tăng kèm ứ nước tế bào

B.            Các yếu tố gây bệnh:
-              Rối loạn tính thấm vi mạch;
-              Biến loạn tuần hoàn (cơn tăng huyết áp)
-              Tăng pCO2;
-              Thiếu O2 máu;
-              Rối loạn điện giải.
C. Nguy cơ chủ yếu là:
-              Không để ý đến những triệu chứng ban đầu;
-              Bị tụt não tự nhiên hoặc do chọc dò tuỷ sống


II. NGUYÊN NHÂN PHÙ NÃO


•             Thông thường do chấn thương
•             Các nguyên nhân ngoại khoa:
-              u não nguyên phát hoặc thứ phát;
-              Áp xe não;
-              Rối loạn sau phẫu thuật thần kinh: "cơn của ngày thứ 3".
•             Nguyên nhân nội khoa:
-              Viêm não;
-              Trạng thái co giật;
-              Thiếu O2 do: ngừng tim, nhũn não, ngộ độc, hạ đường huyết;
-              Các rối loạn tăng thấm thành mạch:
                           Tăng huyết áp cơn hoặc ác tính,
                           Phù dị ứng hoặc choáng phản vệ,
                           Sản giật,
                           Nhiễm độc: chì, thiếc,
                           Choáng nhiễm khuẩn,
                           Bỏng nặng
-              Rối loạn chuyển hoá
                            Bệnh não giảm áp thẩm thấu kèm ứ nước nội bào,
                            Ngộ độc nước,
                            Thiếu muối,
                            Giảm Clo máu Bệnh Addison (cơn)
                            Biến chứng acidocétose trong đái đường,
                            Bất thường về gradient thẩm thấu liên quan tới Ca và Mg


III.           LÂM SÀNG PHÙ NÃO


A.            Phù não là một Triệu chứng thuộc hội chứng tăng áp nội sọ (nhưng hội chứng này có nhiều nguyên nhân khác), có những dấu hiệu:
-              Nhức đầu thường xuyên, ở trán hoặc trán chẩm,
-              Nôn,
-              Tri thức lơ mơ u ám, vật vã
B.            Ngoài ra có dấu hiệu thần kinh, dấu hiệu này không cố định, khó biết trước, và khó nói là có triệu chứng khu trú:
-              Rối loạn ngôn ngữ,
-              Tổn thương thần kinh sọ,
-              Bại,
-              Co giật,
C. Biến chứng:
Chủ yếu là tụt não nên cần theo dõi, ít khi thấy ngay:
-              Cứng gáy (trước tiên),
-              Bán manh (một mắt không nhìn thấy gì),
-              Lệch đầu, lệch mắt,
-              Giãn đồng tử một bên.
Nhưng thường hay gặp nhất là:
-              Rối loạn thân nhiệt: nhiệt độ thấp rồi cao,
-              Rối loạn hô hấp: Ngừng thở, thở không đều, thở Cheyne Stokes hoặc Biot
-              Rối loạn tim mạch: Huyết áp giảm rồi tăng, giãn mạch, toát mồ hôi, điện tâm đồ biến đổi.


Đáng sợ nhất là bệnh có biển chuyển cấp tính và ngừng tim.

IV.          CẬN LÂM SÀNG BỔ TRỢ PHÙ NÃO


A.            Đáy mắt: Nếu có phù gai thị và nhức đầu là dấu hiệu qúy được xác định là phù não, nhưng dấu hiệu này:
-              Không xuất hiện ngay,
-              Và cũng mất đi muộn,
-              Đừng nghĩ nhiều tới đáy mắt để chấn đoán sớm phù não.
B.            Nước não tuỷ: Chục dò não tủy trong trường hợp phù não là nguy hiểm, chống chỉ định khi cấp cứu.
•             Nguy cơ:
-              Tụt não thuỳ thái dương, hạnh nhân tiểu não,
-              Tuy nhiên, một vài giọt nước não tuỷ có ích trong một số trường hợp cần xác định áp lực cao.
c.              Chụp cắt lớp điện toán:
Hình ảnh không đậm, cấu trúc não thất bị xóa (đại não, não thất bé)
D. Các bilan biến đổi:
-              Nước - điện giãi
-              Toan - kiềm
-              Thẩm thấu
E. Đo áp lực nội sọ: Chủ yếu để kiểm tra kết quả điều trị


V.            ĐIỀU TRỊ PHÙ NÃO


Trước hết phải điều trị nguyên nhân, ví dụ truyền dung dịch ngọt 30% khi nguyên nhân là hạ đường huyết.


Đừng nghĩ rằng phù não sẽ mất nếu không trừ được nguyên nhân.

A.            Điều trị hạn chế
1.            Điều trị thẩm thấu:

•             Mục đích: Làm giảm nước trong tế bào bằng cách cho dung dịch ưu trương vào ngoài tế bào.
•             Dịch truyền:
-              Mannitol 10% - 15%: 150 - 300 ml truyền tĩnh mạch trong 30 phút, tác dụng nhanh nhưng không bền.
-              Glucosc 30%: tiêm tĩnh mạch chậm 1 ống 20 ml hoặc truyền 250 ml trong 30 phút.
•             Bất lợi: Có hiện tượng phù não, trụy não tạm thời. Cách điều trị này hiện nay được coi là có hạn chế.
2.            Hạn chế muối: Nên hạn chế vừa phải, vì thiếu Na cũng gây phù.
3.            Các phương pháp khác mạnh hơn
-              Thẩm phân phúc mạc dung dịch ưu trương,
-              Thấm phân máu với màng siêu lọc trong cấp cứu
B.            Điều trị bằng hormon
Phương pháp nên chọn và dễ sử dụng nhất
1.            Corticoid:
-              Dexaméthasone (Soludécadron): Dùng 20 mg ngay một lúc, sau đó 4 mg cho 6 giờ một lần.
-              Hémisuccinat hyđrocortison: 200 mg cứ 4 giờ một lẩn.
2.            ACTH
-              ACTH tổng, hợp (Synacthène): 1 mg/24 giờ trong 3 ngày liên tiếp
C.           Các phương pháp khác đuợc đề xuất:
1.            Thuốc liệt thần kinh:
2.            Thông khí bằng dụng cụ:
-              Trường hợp đẳng thán và đẳng oxy
-              Hoặc khi có giảm thán vừa phải (PaCO2 = 30-35 mmHg) và tăng oxy máu.
-              Đặt bệnh nhân ở vị trí dốc 30°, đầu thẳng cao, để tạo điều kiện dẫn lưu tĩnh mạch cho dễ.
3.            Dùng oxy cao áp: Nếu là phù não do nhiễm độc: ngộ độc CO
4.            Bảo vệ tế bào não, còn thảo luận, nhưng có thể dùng:
-              Gamma OH (2-4 g cứ 3 giờ một lần)
-              Thiopental (Nesdonal) 3-5 mg/kg/giờ


1.             Cần lưu ý:
-Dùng Corticoid trong cấp cứu
-Thông khí điầu khiển
-Liệt thần kinh hoặc bảo vệ não
2.             Chỉ định chính phải làm khi:
-Phù não cấp khi có tụt não
-Phù não hậu phẫu
-Phù não tiến triển do khối u

TÓM TẮT PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ CẤP CỨU PHÙ NÃO

:
1.             Nguy cơ chính của phù não là tụt não
2.             Điều trị bằng hỗn hợp:
SO4Mg 1 ống + dung dịch ngọt 30% 1 ống
3.             Kết hợp điều trị hormon:
-               Corticoid: 200 mg/ngày hoặc
-               ACTH tổng hợp (Synacthène) 0,5-1 mg/24 giờ (4 ống/ngày)
4.             Nhập viện

Cấp cứu chẩn đoán tình trạng hôn mê
Cấp cứu cơn co giật
Cấp cứu do suy tế bào gan
Cấp cứu hen ác tính
Cấp cứu hoại thư sinh hơi
Cấp cứu hôn mê do hạ đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường
cấp cứu hôn mê do tăng axit lactic ở bệnh nhân đái tháo đường
Cấp cứu hôn mê do tăng thẩm thấu ở bệnh nhân đái tháo đường
Cấp cứu khái huyết
Cấp cứu loạn nhịp chậm
Cấp cứu loạn nhịp nhanh
Cấp cứu nghẽn mạch phổi
Cấp cứu nhồi máu cơ tim
Cấp cứu nôn ra máu
Cấp cứu phù não
Cấp cứu do phù phổi cấp
Cấp cứu rối loạn kali máu
Cấp cứu suy hô hấp cấp
Cấp cứu suy thượng thận cấp
Cấp cứu tai biến mạch máu não
Cấp cứu tăng huyết áp
Cấp cứu thiếu máu các chi
Cấp cứu thoáng nhận biết hoặc ngất
Cấp cứu tiêu chảy cấp
Cấp cứu trạng thái vật vã
Cấp cứu trụy tim mạch và choáng
Cấp cứu bệnh nhân uốn ván
Cấp cứu hôn mê do toan máu ở người đái tháo đường
Cấp cứu người nghiện ma tuý
Chó cắn
Choáng phản vệ
Xử trí côn trùng đốt
Xử trí, điều trị bệnh nhân bị cóng lạnh
Cấp cứu xử trí bệnh nhân bị điện giật
Hạ thể nhiệt
Xử trí - Điều trị - Ngộ độc cấp
Ngộ độc rượu cấp
Nhiễm độc oxit cacbon (CO)
Rắn cắn
Say nóng
Thắt cổ
Xử trí trước một ban xuất huyết bột phát do não mô cầu

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc - Bài Giảng - Giáo Án - Điện Tử
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com