Suy thượng thận cấp


Suy chức năng vỏ thượng thận là một cấp cứu nội khoa, đòi hỏi xử trí cấp cứu ngay trong lúc không có điều kiện thích hợp.


I.  NGUYÊN NHÂN SUY THƯỢNG THẬN CẤP


Xảy ra trong 5 hoàn cảnh sau:
•              Đã cắt tuyến thượng thận cả hai bên, hoặc một bên mà bên kia bị teo.
•              Đang mắc bệnh Addison, dù có điều trị hay không, mà có thêm một số bệnh tấn công. Nhiễm khuẩn, chấn thương, rối loạn tiêu hoá, phẫu thuật, có mang thai, mất muối.
•              Do ngừng đột ngột liệu trình corticoid dài ngày, hoặc đang mắc bệnh sprue (tiêu hoá), thiếu máu ác tính.
•              Do chảy máu bên trong tuyến, chảy tự nhiên, hoặc đang điều trị chống đông, đặc biệt trong đông máu tiêu thụ (hội chứng Waterhouse Friderichsen), nhiễm khuẩn (màng não khuẩn, phế cầu khuẩn).
•              Do suy tuyến tiền yên (hội chứng Seehan) hoặc bệnh phù niêm.


II.            LÂM SÀNG SUY THƯỢNG THẬN CẤP


•              Hội chứng đau bụng, đau rất dữ dội, mất nước (nôn, đi ngoài)
•              triệu chứng tâm - thần kinh (bệnh não - Addison): Bệnh nhân chậm chạp lờ đờ lú lẫn, rồi vật vã bồn chồn.
•              Truỵ tim mạch: Có tính chất đơn độc vì:
-              Không có chảy máu ra ngoài
-              Các niêm mạc vân hồng, điện tâm đồ không có dấu hiệu nhồi máu cơ tim


III.           SINH HỌC SUY THƯỢNG THẬN CẤP


Là bệnh cảnh máu cô (tăng hematocrit và protit), tăng bạch Cầu ái toan và rối loạn chuyển hoá: Hạ đường huyết; Hạ NaCl máu; Tăng Kali máu; Toan máu, Tăng Nitơ máu
Điều đó phản ánh sự thiếu nội tiết tố đường (hormon glycocorticoide) và nội tiết tố khoáng (minèralocorticoide) mà ta có thể biết bằng đo nồng độ cortison máu.


IV.          ĐIỀU TRỊ SUY THƯỢNG THẬN CẤP


Có thể điều trị để phòng hoặc để chữa, gồm có: "nước, muối, đường và hormon".
•              Phải thực hiện việc điều trị sớm, không chờ kết quả xét nghiệm.
•              Chủ yếu dùng các chất:
-              Nội tiết tố khoáng: dùng desoxycorticostéron hoặc DOCA (Percotène), tiêm tĩnh mạch 25-50 mg, sau đó tiêm bắp 5-10 mg theo 2 giờ/lần; hoặc dùng aldostérone, tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch.
-              và Nội tiết tố đường: dùng axetat cortison với hemisuccinat hydrocortison. Giờ đầu tiêm bắp 100 mg axêtat cortison,
6 giờ sau tiêm bắp tiếp 40 mg axetat cortison. Cứ 8 giờ tiêm tĩnh mạch một liều 100 mg hemisuccinat hydrocortison.
•              Chú ý phải đi đôi với:
-              Phục hồi nhanh thể tích máu
-              Chống rối loạn chuyền hoá, nhất là nước điện giải, đặc biệt truỵ tim mạch: Cho 4-6 lít/24 giờ với
+ dung dịch muối (9%)
+ Dung dịch đường 10% không có insulin, kèm theo NaCl (18-24g/24 giờ)
+ Dịch phân tử to PVC không cần thiết
•              Không quên dùng kháng sinh liệu pháp nếu nhiễm khuẩn là yếu tố phát cơn


Chú ý không bao giờ dùng Kali

PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ SUY THƯỢNG THẬN CẤP

 

Glucocorticoid

Mineralocorticoid

Hémisucinat
hydrocortison

Acétatcortison
=cortison

Glucosid DOCA
= Percortène

Acétat DOCA
Syncortyl

Giờ đầu

100 mg tiêm
tĩnh mạch

100 mg tiêm bắp

25-50 mg tiêm
tĩnh mạch

10 mg tiêm
bắp thịt

Các giờ
sau

100 mg cho
6-8 giờ

40 mg cho
6 giờ

5-10 mg cho
2 giờ

 

Không bao giờ cho Kali

Bồi phục nước điện giải: 4-6 lít/24 giờ

 

Điều trị như trên, các triệu chứng sẽ bớt dần:
-              Dấu hiệu dạ dày - ruột sẽ bớt rất nhanh
-              Sự mệt mỏi: giảm
-              Huyết áp trở lại bình thường
Cần địều trị theo đường uống tiếp theo trong 24 - 48 giờ (cho 9 fluorocortison uống 0,1 mg/ngày)


TÓM TẮT


Phải cho vào viện tất cả bệnh nhân suy thượng thận cấp nếu chẩn đoán chắc, thực hiện như sau trước khi chuyển vận:
1.             Tiêm tĩnh mạch
-               100 mg hémisuccinat hydrocortison
-               30 ml huyết thanh ngọt ưu trương 30%
-               Truyền huyết thanh mặn 9500 ml trong khi chuyển.
2.             Tiêm  bắp
-               10 mg DOCA (Percortène)
-               100 mg acétat cortison

Cấp cứu chẩn đoán tình trạng hôn mê
Cấp cứu cơn co giật
Cấp cứu do suy tế bào gan
Cấp cứu hen ác tính
Cấp cứu hoại thư sinh hơi
Cấp cứu hôn mê do hạ đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường
cấp cứu hôn mê do tăng axit lactic ở bệnh nhân đái tháo đường
Cấp cứu hôn mê do tăng thẩm thấu ở bệnh nhân đái tháo đường
Cấp cứu khái huyết
Cấp cứu loạn nhịp chậm
Cấp cứu loạn nhịp nhanh
Cấp cứu nghẽn mạch phổi
Cấp cứu nhồi máu cơ tim
Cấp cứu nôn ra máu
Cấp cứu phù não
Cấp cứu do phù phổi cấp
Cấp cứu rối loạn kali máu
Cấp cứu suy hô hấp cấp
Cấp cứu suy thượng thận cấp
Cấp cứu tai biến mạch máu não
Cấp cứu tăng huyết áp
Cấp cứu thiếu máu các chi
Cấp cứu thoáng nhận biết hoặc ngất
Cấp cứu tiêu chảy cấp
Cấp cứu trạng thái vật vã
Cấp cứu trụy tim mạch và choáng
Cấp cứu bệnh nhân uốn ván
Cấp cứu hôn mê do toan máu ở người đái tháo đường
Cấp cứu người nghiện ma tuý
Chó cắn
Choáng phản vệ
Xử trí côn trùng đốt
Xử trí, điều trị bệnh nhân bị cóng lạnh
Cấp cứu xử trí bệnh nhân bị điện giật
Hạ thể nhiệt
Xử trí - Điều trị - Ngộ độc cấp
Ngộ độc rượu cấp
Nhiễm độc oxit cacbon (CO)
Rắn cắn
Say nóng
Thắt cổ
Xử trí trước một ban xuất huyết bột phát do não mô cầu

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc - Bài Giảng - Giáo Án - Điện Tử
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com