ĐẠI CƯƠNG XÉT NGHIỆM VI NẤM

1. CHẨN ĐOÁN BỆNH VI NẤM

Chẩn đoán bệnh vi nấm dựa vào triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm tìm nấm tại phòng thí nghiệm. Các triệu chứng bệnh giúp cho định hướng chẩn đoán, còn để xác định bệnh thì cần phải dựa vào các xét nghiệm phát hiện nấm trong bệnh phẩm.

- Các phương pháp khảo sát của vi nấm tương tự các phương pháp khảo sát của Vi trùng học nhưng đòi hỏi nghiêm khắc hơn Vi trùng học. Sinh viên cần phải hết sức thận trọng khi học môn vi nấm, vì các nấm sinh bào tử, những bào tử này phát tán trong không khí, ta rất dễ hít phải bào tử nấm hoặc bào tử nấm bám vào da. Vì vậy, chúng ta luôn theo đúng các phương pháp vô trùng để:

+ Tự bảo vệ và bảo vệ những người cùng làm việc.

+ Giữ được các canh cấy nguyên vẹn, không bị bội nhiễm bởi các tác nhân khác.

- Bệnh phẩm để xét nghiệm tìm vi nấm: có nhiều loại bệnh phẩm: lỏng, đặc, rắn,... vì vậy, cũng có nhiều cách lấy bệnh phẩm. Cần phải lấy đúng phương pháp để bảo đảm kết quả xét nghiệm được chính xác.

- Phương pháp phát hiện vi nấm gồm có nhiều kỹ thuật khác nhau:

+ Khảo sát trực tiếp: bằng mắt thường và kính hiển vi.

+ Nhuộm: tiêu bản phết nấm hoặc sinh thiết mô (lát cắt).

+ Cấy nấm.

+ Xét nghiệm sinh hóa.

+ Phương pháp miễn dịch và sinh học phân tử.

+ Tiêm vào thú nuôi phòng thí nghiệm.

- Khảo sát trực tiếp dùng kính hiển vi có thể xác định được chẩn đoán nếu thấy được nấm trong bệnh phẩm, nhưng không thấy nấm thì không thể loại trừ nhiễm nấm.

2. XÂY DỰNG MỘT PHÒNG VI NẤM

Mục đích của phòng xét nghiệm vi nấm là để chẩn đoán các bệnh do vi nấm giúp cho bệnh nhân được điều trị đúng lúc và kịp thời.

Khi xây dựng 1 phòng vi nấm, cần chú ý các yếu tố sau đây:

2.1. Vị trí

Phòng xét nghiệm vi nấm phải ở nơi ít có gió lùa, cách biệt với phòng vi trùng và siêu vi trùng. Có thể xếp chung với phòng ký sinh trùng.

2.2. Trang bị

Phòng xét nghiệm vi nấm có thể sử dụng tất cả những trang bị của phòng vi trùng như: kính hiển vi, đèn gas, đèn cồn, đèn cực tím, khuyên cấy, tủ ủ, thuốc nhuộm,. và cần có thêm:

- Phòng cấy (cửa lùa/gắn máy điều hòa không khí) hoặc lồng cấy.

- Kim cấy nấm.

- Dao cạo, dao mổ, nhíp, kẹp,. để lấy mẫu thử.

- Dung dịch KOH 10% - 20%, xanh Lactophenol, mực tàu.

- Đèn Wood để quan sát da, lông và tóc.

- Các môi trường cấy nấm.

2.3. Biện pháp an toàn trong phòng nấm

- Người làm việc tại phòng vi nấm phải có nón (mũ), khẩu trang, áo choàng, găng tay,.

- Phải lau bàn với dung dịch sát trùng trước và sau khi làm việc.

- Rửa tay bằng xà phòng (xà bông), dung dịch sát trùng trước và sau khi khảo sát, cấy bệnh phẩm hoặc cấy chuyển các gốc nấm.

- Vệ sinh trong phòng nấm: không được quét mà chỉ lau với dung dịch sát trùng.

- Mở đèn cực tím ngoài giờ làm việc để khử trùng.

3. CÁCH LẤY VÀ XỬ LÝ BỆNH PHẨM TÌM NẤM

Lấy, vận chuyển và xử lý bệnh phẩm rất quan trọng trong việc xác định nguyên nhân gây bệnh. Chỉ những bệnh phẩm được lấy và xử lý đúng quy cách mới có thể phát hiện được tác nhân gây bệnh rõ ràng nhất. Bởi vì một bệnh phẩm được lay không đúng quy cách có thể bị nhiễm những chủng nấm thường trú và gây khó khăn trong việc biện luận kết quả do dương giả hay âm giả.

3.1. Lấy bệnh phẩm

- Bệnh phẩm thường được lấy trong phòng mổ, tại giường hoặc ở nơi khác nên trách nhiệm của phòng thí nghiệm là cử nhân viên đến với dụng cụ thích hợp. Tất cả bệnh phẩm đều được xem là

nguy hiểm và phải xử lý hết sức thận trọng. Lọ chứa bệnh phẩm không được rò rỉ và đựng trong một hộp nhựa chuyển đến phòng thí nghiệm. Ông tiêm chứa dịch hút phải được rút kim ra và đậy kín trước khi vận chuyển.

- Với tất cả các bệnh, bệnh phẩm tốt nhất để xác định tác nhân gây bệnh là nơi nhiễm. Tuy nhiên, nếu tác nhân gây bệnh phát tán theo đường máu thì có thể lấy máu để chẩn đoán. Việc lấy bệnh phẩm để cấy nấm cũng tương tự như để cấy vi khuẩn. Nên hạn chế dùng tăm bông để lấy bệnh phẩm và nên lấy bệnh phẩm ở sâu hơn.

Những điều cần lưu ý khi lấy bệnh phẩm tìm vi nấm:

- Bệnh nhân phải ngưng điều trị trước khi lấy bệnh phẩm 7 - 10 ngày.

- Khi lấy các loại bệnh phẩm phải tuân theo các kỹ thuật vô trùng.

- Phải lấy bệnh phẩm đúng chỗ và đủ nhiều để có thể làm các kỹ thuật xét nghiệm khác nhau (soi tươi và/hoặc cấy).

3.2. Bệnh phẩm

- Một số bệnh phẩm do y bác sĩ chuyên khoa lấy.

- Một số bệnh phẩm được lấy tại phòng xét nghiệm: da, tóc, móng, mủ, máu.

- Một số bệnh phẩm bệnh nhân tự lấy: nước tiểu, phân,.

a) Tóc

- Chọn những sợi tóc phát huỳnh quang dưới ánh sáng đèn cực tím (đèn Wood).

- Quan sát đầu bệnh nhân, chọn những sợi tóc mất bóng, xốp, mất màu, dễ gãy hoặc những hạt màu đen bám thật chặt vào sợi tóc.

- Nếu có thể được, cho bệnh nhân bôi thuốc đỏ lên vùng tóc nghi nhiễm nấm, để qua đêm, hôm sau gội sạch để khô, chọn những sợi tóc còn giữ màu thuốc đỏ.

b) Da

- Dùng cồn 70o sát trùng vùng da bị nhiễm nấm, dùng dao mổ vô trùng cạo da ở bờ vết thương cho các vẩy da rớt lên tiêu bản hoặc vào hộp Petri vô trùng.

- Da rộp lên nghi do lang ben: dùng băng keo dán lên da, gỡ miếng băng keo ra, dán vẩy da lên tiêu bản hoặc có thể cạo da, lấy vẩy quan sát.

c) Móng

- Dùng cồn 70o sát trùng móng nghi nhiễm nấm, dùng dao mổ vô trùng cạo móng hoặc những cục lùi xùi giống như bông cải dưới móng, hứng bột móng lên tiêu bản hay vào hộp Petri vô trùng.

- Nếu móng có mủ: lấy mủ bằng que quấn gòn (bông) vô trùng.

d) Đàm (đờm)

Lấy đàm sáng sớm lúc bệnh nhân ngủ dậy, súc miệng thật sạch, khạc đàm vào lọ miệng rộng có nắp vặn vô trùng.

e) Phết họng

Làm phết họng bằng que quấn gòn vô trùng và cho bệnh phẩm vào ống nghiệm vô trùng.

f) Mủ

Lấy mủ bằng que quấn gòn vô trùng ở ống tai, viêm da, viêm kẽ, viêm móng,. cho vào ống nghiệm vô trùng.

g) Mụn bọc

Dùng kim chích vô trùng lấy mủ.

h) Mảnh giác mạc

Do bác sĩ chuyên khoa lấy: cạo một mảnh vết loét hoặc ghèn cho vào lọ đựng NaCl 0,85% vô trùng.

i) Máu

Cấy tìm nấm: lấy 5ml máu tĩnh mạch, cho vào chai có 50ml BHI (môi trường tim, óc hầm) hay Trypticase Soy, ủ ở 37oC.

k) Các dịch: dịch não tủy, dịch màng phổi, nước rửa phế quản,...

Các dịch được lấy và cho vào lọ chứa vô trùng.

l) Mẫu sinh thiết

Các mẫu sinh thiết được chia làm 2 phần:

- Một phần cho vào dung dịch NaCl 0,85% để làm xét nghiệm tìm vi nấm.

- Một phần cho vào dung dịch cố định (Formol 10%, Bouin), để làm tiêu bản giải phẫu bệnh lý.

m)Phân

Lấy mẫu phân vào lọ miệng rộng vô trùng. n) Nước tiểu

Tốt nhất là lấy nước tiểu giữa dòng, cho vào ống nghiệm vô trùng.

O) Huyết trắng (dịch âm đạo)

Lấy bằng que quấn gòn vô trùng: phết ở túi cùng Douglad hay các mảng trắng, cho vào ống nghiệm có dung dịch NaCl 0,85% vô trùng.

3.3. Cách xử lý bệnh phẩm

Bên cạnh việc lấy bệnh phẩm chính xác, việc vận chuyển và bảo quản bệnh phẩm đúng quy cách cũng là yếu tố cần thiết để vi nấm sống sót. Trong cách xử lý bệnh phẩm, ta cần chú ý đến các yếu tố sau đây:

a) Thời gian. Bệnh phẩm sau khi được lấy đúng cách, dán nhãn và vận chuyển đến phòng thí nghiệm nên được xử lý càng sớm càng tốt.

b) Nhiệt độ

Vi nấm có thể bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ nóng và lạnh, vì vậy, chỉ nên để ở nhiệt độ phòng trong vòng 2 giờ sau khi lấy bệnh phẩm. Hầu hết bệnh phẩm và bệnh phẩm có khả năng nhiễm khuẩn có thể giữ được ở 4oC; bệnh phẩm là hệ thần kinh trung ương bảo quản ở 30oC. Đối với da, tóc, móng, có thể vận chuyển qua đường bưu điện và ở những nơi xa.

c) Không nên xử lý những bệnh phẩm nghi ngờ lấy không đúng quy cách, như là bệnh phẩm lấy ở vị trí không phù hợp, lọ chứa bị rò rỉ vì kết quả xét nghiệm có thể bị sai lệch, không phản ảnh đúng tình trạng bệnh lý. Phải thông báo cho bác sĩ lâm sàng ngay lập tức nếu bệnh phẩm bị bỏ, không được xử lý; hoặc thông báo tình trạng nghi ngờ nếu bệnh phẩm tiếp tục được xử lý. Các bệnh phẩm bỏ đi đều phải được tiệt khuẩn trước khi bỏ.

d) Cần xử lý trước một số bệnh phẩm chọn lọc để làm tăng khả năng phát hiện vi nấm, quy trình bao gồm ly tâm (để tập trung vi nấm), ly giải tế bào máu (để phóng thích vi nấm khỏi tế bào) và cắt lát hoặc ngâm (để tăng bề mặt tiếp xúc của bệnh phẩm).

Ngoài việc soi trực tiếp dưới kính hiển vi, phát hiện kháng nguyên và/ hoặc làm phương pháp sinh học phân tử, tất cả các bệnh phẩm đều được cấy để phát hiện và định danh vi nấm.

CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ

1. Tại sao phải lấy bệnh phẩm đúng quy cách?

2. Để có kết quả xét nghiệm được chính xác, anh (chị) cần chú ý những điều gì khi lấy bệnh phẩm

3. Liệt kê những bệnh phẩm có thể làm xét nghiệm tìm nấm?

4. Mô tả cách lấy bệnh phẩm da, tóc, móng.

5. Có nên xử lý mẫu bệnh phẩm lấy không đúng quy cách? Tại sao?

EBOOK GIÁO TRÌNH KÝ SINH TRÙNG THỰC HÀNH

CÁCH SỬ DỤNG VÀ BẢO QUẢN KÍNH HIỂN VI
CÁCH CHUẨN ĐỘ KÍNH HIỂN VI
THU THẬP VÀ BẢO QUẢN PHÂN ĐỂ XÉT NGHIỆM TÌM KÝ SINH TRÙNG
KỸ THUẬT XÉT NGHIỆM PHÂN TÌM KÝ SINH TRÙNG
KỸ THUẬT TẬP TRUNG KÝ SINH TRÙNG TRONG PHÂN
CÁC KỸ THUẬT CHUYÊN BIỆT ĐỂ PHÁT HIỆN KÝ SINH TRÙNG ĐƯỜNG RUỘT
CẤY PHÂN
CÁC KỸ THUẬT NHUỘM MẪU PHÂN
ƯỚC LƯỢNG SỐ GIUN BẰNG CÁCH ĐẾM TRỨNG
KỸ THUẬT TÌM MỠ TRONG PHÂN
KỸ THUẬT TÌM MÁU TRONG PHÂN
KỸ THUẬT LÀM LÀN MÁU MỎNG VÀ GIỌT MÁU DÀY
KỸ THUẬT NHUỘM MÁU TÌM KÝ SINH TRÙNG SỐT RÉT
KỸ THUẬT KHẢO SÁT TIÊU BẢN MÁU
KỸ THUẬT XÉT NGHIỆM TÌM GIUN CHỈ TRONG MÁU
PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN BẰNG KỸ THUẬT MIỄN DỊCH HỌC
PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA TIẾT TÚC
KỸ THUẬT BẢO QUẢN VÀ CHUYÊN CHỞ TIẾT TÚC
PHƯƠNG PHÁP LÀM TIÊU BẢN TIẾT TÚC
KỸ THUẬT MỔ MUỖI
ĐẠI CƯƠNG XÉT NGHIỆM VI NẤM
KỸ THUẬT XÉT NGHIỆM CƠ BẢN TÌM NẤM
KỸ THUẬT CẤY NẤM
HÌNH THỂ ẤU TRÙNG VÀ GIUN TRƯỞNG THÀNH
NHẬN DẠNG CÁC LOẠI SÁN LÁ
NHẬN DẠNG CÁC LOẠI SÁN DẢI (SÁN DÂY)
HÌNH THỂ TRỨNG GIUN, SÁN THƯỜNG GẶP
ĐƠN BÀO ĐƯỜNG RUỘT
NHỮNG VẬT THỂ CÓ THỂ TÌM THẤY TRONG PHÂN
HÌNH THỂ KÝ SINH TRÙNG SỐT RÉT Ở NGƯỜI
HÌNH THỂ TIẾT TÚC Y HỌC
CHẨN ĐOÁN VI NẤM NGOÀI DA
CHẨN ĐOÁN VI NẤM NGOẠI BIÊN
CHẨN ĐOÁN VI NẤM CANDIDA
CHẨN ĐOÁN VI NẤM ASPERGILLUS
CHẨN ĐOÁN VI NẤM CRYPTOCOCCUS
VI NẤM HOẠI SINH
CÁC HÓA CHẤT THƯỜNG DÙNG TRONG XÉT NGHIỆM KÍ SINH TRÙNG ĐƯỜNG RUỘT
HÓA CHẤT – THUỐC NHUỘM – MÔI TRƯỜNG TRONG XÉT NGHIỆM NẤM

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc - Bài Giảng - Giáo Án - Điện Tử
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com