ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH BẠI LIỆT Ở TRẺ EM


GS. PTS. Nguyễn Công Khanh

Bệnh bại liệt do virus bại liệt gây ra, có thể gây thành dịch. Virus bại liệt là loại virus đường ruột (Enterovirus) gồm 3 chủng 1,2 và 3. Bệnh lây qua đường tiêu hóa, đường phân miệng hay miệng-miệng.
Kháng thể chống virus bại liệt có trong sữa mẹ chỉ có tác dụng phòng bệnh cho trẻ dưới 6 tháng tuổi. Bệnh thường xảy ra ở trẻ từ 1-2 tuổi. Song cũng có thể xảy ra ở trẻ lớn hơn.


TRIỆU CHỨNG, CHẨN  ĐOÁN BỆNH BẠI LIỆT

Bệnh cảnh lâm sàng
Nhìn chung, bệnh cảnh lâm sàng diễn biến như sau (xem hình 12-5). Sốt không đặc hiệu (bại liệt không triệu chứng: abortive poliorayelitis), viêm màng não vô khuẩn (bại liệt không liệt: nonparalytic poliomyelitis) và bại liệt các noron vận động thấp (bại liệt liệt: paralytic poliomyelitis).
Thời kì ủ bệnh: hoàn toàn yên lặng, 7-14 ngày, cũng có thế ngắn hơn hoặc lâu hơn, 2-35 ngày.
Thời kì khởi phái: biểu hiện một hội chứng nhiễm khuẩn nhẹ, sốt 38-39°C, ỉa chảy nhẹ, đau đầu, có biểu hiện bệnh màng não nhẹ, đau cơ nên trẻ quấy khóc, diễn biến trong vài ngày.
Thời kì liệt: đặc điểm liệt do bại liệt là xuất hiện nhanh, liệt không đồng đều, liệt từng nhóm cơ, liệt mềm, diễn biến lâu có teo cơ; thường thấy nhất là liệt ở các chi, một chi hay nhiều chi, không đối xứng hoặc chỉ liệt ở đầu chi, nặng hơn là liệt các cơ hô hấp, gây khó thở, liệt hướng lên cao gây ngừng thở dẫn đến tử vong.




Hình 12.5. Sơ đồ diễn biến lâm sàng cổ điển của bại liệt
Xét nghiệm chẩn đoán
Chẩn đoán bại liệt chủ yếu dựa vào lâm sàng, không đủ thời gian dựa vào xét nghiệm virus. Song, xét nghiệm virus có ý nghĩa giám sát dịch tễ bệnh bại liệt. Trước một trẻ bị liệt do bại liệt, cần lấy bệnh phẩm gửi tới trung tâm giám sát bệnh bại liệt:
- Dịch hầu họng, phân, nước não tủy, dịch tổ chức trong các tuần đầu bị liệt để cấy phân lập virus.
- Huyết thanh ở giai đoạn cấp và hồi phục để chẩn đoán huyết thanh bại liệt.
Khi xuất hiện liệt thì trẻ hết sốt. Khoảng 1/3 số trẻ bị bại liệt sau 5-6 tuần lễ, liệt giảm dần, các chi lại cử động khỏe hơn, rồi hồi phục. Còn ở một số trẻ khác, liệt không hồi phục được hoặc hồi phục không hoàn toàn, để lại di chứng teo cơ về sau, ảnh hưởng đến vận động của trẻ.


ĐIỀU TRỊ, CHĂM SÓC TRẺ BẠI LIỆT


Giai đoạn cấp
• Cách li trẻ bị bệnh ở giai đoạn đang sốt và mới bị liệt ít nhất 7 ngày.
• Tránh tiêm chích vì có thể gây liệt thêm.
• Nếu trẻ có đau cơ, có thể cho trẻ Aspirin hay Paracetamol 0,05g/kg/ngày.
• Chăm sóc:
- Cho trẻ nằm ở giường có nền cứng, trải đệm hay chăn, có thành chắn ở cuối giường, đặt trẻ nằm sao cho hai bàn chân áp sát thành chắn tạo thành góc vuông, đặt các gối nhỏ dưới lưng, các nếp gấp chi.
- Đặt trẻ ở tư thế thuận lợi để tránh biến dạng. Không bế nách. Khi trẻ ngồi, đỡ trẻ ở tư thế thẳng lưng, ghế có giá đỡ tay và chân.
- Đắp ấm các chi liệt để cơ hồi phục nhanh, khi trẻ bớt đau có thể xoa bóp cơ nhẹ để tránh teo cơ.
- Cho trẻ ăn đủ chất và đủ nước.
- Nếu trẻ bí đái, căng bàng quang là dấu hiệu liệt cơ tròn: chườm ấm, ép nhẹ vùng bàng quang, đặt ống thông nước tiểu và cho kháng sinh để chống nhiễm khuẩn tiết niệu (xem bài riêng).
- Nếu trẻ khó nuốt hay khó thở là dấu hiệu liệt hướng thượng thể Landry, chuyển nhanh trẻ đến bệnh viện có điều kiện làm hô hấp hỗ trợ bằng thở máy và oxy.
• Cho kháng sinh khi có bội nhiễm.
Giai đoạn muộn
Thường sau 6 tuần lễ là bệnh ổn định. Khi liệt ổn định, phải có biện pháp phục hồi chức năng, đặc biệt lưu ý chức năng vận động (xem phần Phục hòi chức năng).
Phòng Bệnh
Tiêm chủng vacxin.
- Vacxin bại liệt sống cả 3 chủng, uống: 3 lần, mỗi lần 3 giọt lúc trẻ 2,3,4 tháng tuổi. ở địa phương có nguy cơ bại liệt cao, cho uống thêm một lần lúc 1 tháng.
- Có thể dùng vacxin bại liệt bất hoạt bằng Formalin, tiêm cùng thời gian với tiêm bạch hầu, ho gà, uốn ván.

ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH BẠCH HẦU
ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH BẠI LIỆT Ở TRẺ EM
BỆNH LAO Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
BỆNH SỞI Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN,BIẾN CHỨNG, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
BỆNH TẢ Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
CO GIẬT VÀ ĐỘNG KINH Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ
HO GÀ Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
NHIỄM KHUẨN HUYẾT Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ
BỆNH QUAI BỊ Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN,DI CHỨNG, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM, PHÒNG BỆNH,TRIỆU CHỨNG, ĐIỀU TRỊ
BỆNH THƯƠNG HÀN Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
BỆNH UỐN VÁN Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
VIÊM GAN DO VIRUS Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, PHÒNG BỆNH, ĐIỀU TRỊ

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc - Bài Giảng - Giáo Án - Điện Tử
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com