BỆNH LAO Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH


GS. PTS. Nguyễn Công Khanh

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH LAO


Bệnh lao là một bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Mycobacterim tuberculosis gây ra.
Nguồn lao truyền cho trẻ thường từ một trường hợp "lao hờ" ở người lớn như lao hang, lao xơ hang ở phổi; do tiếp xúc, trẻ hít phải những giọt xuất tiết nhỏ có chứa vi khuẩn lao tung ra không khí. Ổ lao đầu tiên thường ở phổi.
Những yếu tố thuận lợi để bệnh lao dễ phát triến là tuổi nhỏ (tuổi càng nhỏ, nguy cơ mắc bệnh càng cao), tình trạng dinh dưỡng kém, điều kiện vệ sinh thấp; trẻ mắc một số bệnh làm suy yếu cơ thể  (như sởi, ho gà, tiêu chảy mạn tính), vv.


BIỂU HIỆN LÂM SÀNG BỆNH LAO


Bệnh lao không giống các bệnh nhiễm khuẩn khác ở chỗ nhiều người cùng nhiễm vi khuẩn lao nhưng chỉ có một số ít mắc bệnh lao tiến triển. Biểu hiện lâm sàng của bệnh khá phức tạp, thay đổi tùy theo vị trí tổn thương lao và giai đoạn tiến triển.
Lao sơ nhiễm
Lao sơ nhiễm phổ biến là ở phổi. Khi trẻ hít thò phải những giọt nhỏ
có vi khuẩn lao, vi khuẩn phát triển gây một ổ tổn thương đầu tiên ở phổi, một số vi khuẩn lan theo đường bạch huyết tới hạch lympho cạnh phế quản chính làm hạch to lên, tạo thành phức hợp sơ nhiễm, trẻ bị sơ nhiễm lao. Lúc này, trẻ có thể sốt nhẹ, sụt cân ít, sau đó hồi phục bình thường.
Thời gian ủ bệnh từ khi nhiễm vị khuẩn đến khi nghiệm pháp tuberculin da dương tính khoảng từ 2-10 tuần lễ.
Nếu trẻ khỏe, miễn dịch tốt, phần lớn lao sơ nhiễm ổn định, khỏi tự nhiên.
Lao các bộ phận
Nếu trẻ yếu, đặc biệt là các trẻ nhỏ, vi khuẩn lao lan tràn trong cơ thể, gây lao ở các bộ phận:
- Lao phổi.
- Lao màng phổi, gây tràn dịch màng phổi.
- Lao hạch.
Vi khuẩn lao lan theo đường máu gây:
- Lao kẽ toàn thể, thường chủ yếu ở trẻ dưới 2 tuổi.
- Lao màng não.
- Lao xương, khớp, nhất là lao cột sống.
- Lao thận, w.
Diễn biến tự nhiên của lao trẻ em như trong hình 12.1.


CHẨN ĐOÁN BỆNH LAO


Chẩn đoán lao phải kết hợp chặt chẽ giữa tiền sử lao ở người gần gũi trẻ với thăm khám lâm sàng và một số xét nghiệm.
Những biểu hiện lâm sàng có thể nghi là trẻ bị lao
Các Triệu chứng chung
• Sốt thất thường, kéo dài, không rõ nguyên nhân.
• Không tăng cân hay sụt cân.
• Ho lâu ngày và suy kiệt.
• Không hồi phục sau nhiễm khuẩn, nhất là sau sởi, ho gà.
Các Triệu chứng riêng
• Hạch to và nhiều, lâu ngày.
• Viêm phổi điều trị lâu không khỏi.

  

Hình 12.1. Diễn biến tự nhiên của lao sơ nhiễm không điều trị (Theo Miller Seal và Taylor, 1963)
• Sốt, đau ngực, tràn dịch màng phổi nước vàng.
• Viêm màng não nước trong hay vàng chanh.
• Bụng to, có hạch và cổ trướng.
• Mún nước ở kết mạc mắt.
• Đau lưng, biến dạng cột sống, đau khớp hông.
• Đái máu hoặc mủ vô khuẩn.
• Có tiếp xúc với người lao tiến triển
 Xét nghiệm tìm chứng cớ lao
• Phản ứng Mantoux, với 0,1 ml tuberculin pha loãng 1/2.000 (5 đơn vị IU) hoặc pha loãng 1/1.000 (10IU), đọc kết qủa sau 48-72 giờ. Đường kính nốt sần dưới 10mm là âm tính, trên 10mm là dương tính.
Thử nghiệm Mantoux âm tính cũng chưa loại trừ được lao, nếu cơ thế trẻ yếu, suy dinh dưỡng.
• Soi đờm hoặc dịch dạ dày tìm vi khuẩn lao
• X quang phổi tìm tổn thương lao, hoặc chụp cột sống, khớp, thận, nếu nghi có tổn thương lao.
• Soi đáy mắt tìm củ lao ở võng mạc.
• Xét nghiệm các dịch và tổ chức nếu có nghi ngờ.
• Tốc độ lắng hồng cầu tăng cao.
• Nếu có điều kiện, phát hiện trực tiếp Mycobacteria ở các chất dịch bằng nhuộm auramin 0, soi hiển vi huỳnh quang.


ĐIỀU TRỊ BỆNH LAO


Lao không biểu hiện triệu chứng (Mantoux dương tính, X quang phổi âm tính)
Isoniazid 10mg/kg/ngày (tối đa 300mg), trong 1 năm, uống.
Theo dõi X quang phổi 3-6 tháng một lần.
Lao phổi,. tràn dịch màng phổi và lao hạch cổ
Isoniazid 10mg/kg/ngày, uống, với Rifampicin 10mg/kg/ngày, uống, hay Pyrazinamide 20-40 mg/kg/ngày, hoặc Ethambutol, 15mg/kg/ngày. Tác dụng phụ của Ethambutol là viêm thần kinh mắt (nhìn mờ, mù màu sắc, thị trường kém) do đó khó dùng cho trẻ nhỏ.
Thời gian 18-24 tháng, tùy theo diễn biến bệnh
Lao màng não, lao kê
Isoniazid 20mg/kg/ngày, và Rifampicin 10mg/kg/ngày, trong 18-24 tháng, cùng với Streptomycin 20-40mg/kg/ngày tới 1g/ngày, trong 4 tuần đầu. Lao xương, lao đường thận, tiết niệu
Điều trị như đối với lao phổi trong 12-24 tháng.
Các thuốc bố sung
-Pyridoxin, 25-50mg/kg/ngày, nói chung không cần thiết với trẻ dưới 10 tuổi, trừ khi trẻ kém dinh dưỡng.
- Corticoid, có thể làm giảm quá trình viêm ở màng phổi, màng ngoài tim. Có thể cho khi hạch rốn phổi quá to làm cản trở hô hấp. Trong viêm màng não, Corticoid có thể làm giảm tình trạng tăng áp lực nội sọ.
Chú ý
- Điều trị Isoniazid, Rifampicin có thể gây độc với gan; nếu có thì nên cho thuốc ngắt quãng.
- Điều quan trọng là phải cho trẻ ăn uống đầy đủ.


PHÒNG BỆNH LAO


- Tiêm chủng BCG cho mọi trẻ lúc mới đẻ, hay trong tháng đầu tiên sau đẻ, và cho trẻ chưa có sẹo chủng phòng lao, chưa bị nhiễm lao.
- Phát hiện sớm trẻ bị lao, kiểm tra tất cả những người đã mắc lao hoặc lao tiến triển tiếp xúc với trẻ.
- Với trẻ còn bú mà mẹ bị lao: vẫn có thể tiếp tục cho bú nếu tình trạng mẹ không quá yếu và chữa dự phòng bằng cách cho trẻ dùng Isoniazid 1Omg/kg/ngày, dùng trong 3 tháng, kiểm tra định kì 3 tháng một lần.

ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH BẠCH HẦU
ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH BẠI LIỆT Ở TRẺ EM
BỆNH LAO Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
BỆNH SỞI Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN,BIẾN CHỨNG, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
BỆNH TẢ Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
CO GIẬT VÀ ĐỘNG KINH Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ
HO GÀ Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
NHIỄM KHUẨN HUYẾT Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ
BỆNH QUAI BỊ Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN,DI CHỨNG, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM, PHÒNG BỆNH,TRIỆU CHỨNG, ĐIỀU TRỊ
BỆNH THƯƠNG HÀN Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
BỆNH UỐN VÁN Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH
VIÊM GAN DO VIRUS Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, PHÒNG BỆNH, ĐIỀU TRỊ

KEYWORD : Phác Đồ Chữa Bệnh, Bệnh Viện Bạch Mai, Từ Dũ , 115, Bình Dân, Chấn thương chỉnh hình, Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, Nhân Dân Gia Định, Hoàn Mỹ, Viện Pasteur, Nhi Đồng Ung bướu, Quân Đội 103, 108,Phụ Sản Trung Ương, Bộ Y Tế,Phòng Khám, Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hồ Chí Minh, Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hiệu Quả Cao, Chữa Tốt, Khỏi Bệnh, Là Gì, Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Ăn Uống, Cách Chữa, Bài Thuốc - Bài Giảng - Giáo Án - Điện Tử
Thông Tin Trên Web Là Tài Liệu Lưu Hành Nội Bộ Cho Các Bạn Sinh Viên - Y, Bác Sĩ Tham Khảo : Liên Hệ : Maikhanhdu@gmail.com